Wanneer er sprake is van een woonplaatsonderzoek Belastingdienst, hoef je als burger niet klakkeloos met alles in te stemmen. Je beschikt over duidelijke juridische rechten die jouw positie beschermen. De Belastingdienst is daarbij gebonden aan de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR), de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Een woonplaatsonderzoek raakt de persoonlijke levenssfeer van de belanghebbende, maar de rechtsbescherming tijdens een onderzoek is beperkt. Daarom wordt benadrukt in de ‘instructie woonplaatsonderzoeken’ van de Belastingdienst, dat de inspecteur in dit geval een verhoogde verantwoordelijkheid heeft om ervoor te zorgen dat de wettelijke regels nageleefd worden1.
Informatiebevoegdheden in de AWR en de grenzen
De informatiebevoegdheden van de inspecteur zijn neergelegd in art. 47 e.v. van de AWR. Hierin staan de rechten van de inspecteur, maar ook de grenzen waaraan hij zich moet houden. Uit artikel 47 blijkt bijvoorbeeld dat de inspecteur rechtstreeks om gegevens kan vragen, maar wel zolang deze informatie van belang kan zijn voor de belastingheffing2. Hij mag dan ook niet op een ‘phishing expedition’ gaan3. Dit houdt in dat hij wel iets specifieks op het oog moet hebben en niet maar heel veel op kan vragen in de hoop dat er iets bij zit. Als de inspecteur echter wel aan de wettelijke norm voldoet en informatie aan je opvraagt, ben je dan wel verplicht deze te verstrekken. Op basis van artikel 53 AWR kan de inspecteur ook informatie over een belastingplichtige opvragen bij een derde. Dit kan echter alleen als de derde ook een administratieplichtige is4.
Als de inspecteur dan niet van mening is dat je aan je informatieverplichting hebt voldaan, kan hij een informatiebeschikking opleggen op basis van artikel 52a AWR. Dit is een voor bezwaar vatbare beschikking en dus kan je hier als ontvanger tegen in bezwaar en beroep. Als de informatiebeschikking echter onherroepelijk vast komt te staan, treedt er omkering en verzwaring van de bewijslast op.
Andere rechten
In de AWR zijn rechten en verplichtingen neergelegd specifiek voor de belastingheffing. Daarnaast heb je ook op grond van algemene wetten rechten waar de inspecteur rekening mee dient te houden. Voorbeelden hiervan zijn:
- Het recht op privacy, artikel 8 EVRM. Je hebt het recht op bescherming van je persoonlijke levenssfeer. Als dit geschonden wordt, moet onderbouwd kunnen worden door de belastingdienst waarom dat proportioneel en noodzakelijk is.
- Zorgvuldigheidsbeginsel van 3:2 Awb. Dit houdt in dat de belastingdienst geen beslissingen mag nemen die nergens op gebaseerd zijn.
- Het recht op een deugdelijke motivering, artikel 3:46 Awb. De belastingdienst moet beslissingen kunnen motiveren en het moet begrijpelijk zijn hoe ze tot een beslissing zijn gekomen.
- Het recht op bezwaar en beroep, hoofdstuk 6 en 7 Awb. Als een woonplaatsonderzoek leidt tot een formeel besluit heb je het recht om daartegen in bezwaar en beroep te gaan.
- Het recht op hoor en wederhoor, artikel 4:7 en 4:8 van de Awb. Voordat de belastingdienst een formeel standpunt inneemt moet je in de gelegenheid zijn gesteld om te reageren op voorlopige conclusies, aanvullend bewijs aan te leveren en onjuiste interpretaties te corrigeren.
- Het recht op juridische bijstand. Je mag je te allen tijde laten bijstaan door een belastingadviseur, fiscalist of jurist. Ook heb je het recht om eerst juridisch advies in te winnen voordat je inhoudelijk reageert.
Tot slot: ken je rechten, wees voorbereid
Een woonplaatsonderzoek kan diep ingrijpen in je persoonlijke en financiële leven. Wees daarom:
- Transparant waar mogelijk;
- Voorzichtig waar nodig;
- Voorbereid op juridische stappen als dat nodig.
Laat je bij twijfel altijd begeleiden bij een woonplaatsonderzoek Belastingdienst door een gespecialiseerd adviseur. DTS ondersteunt cliënten bij het voeren van verweer, het opstellen van dossierstukken en het communiceren met de Belastingdienst op professionele wijze.
