Een juridisch en fiscaal perspectief
De vraag “wat is mijn woonplaats?” lijkt eenvoudig, maar kan grote juridische en fiscale gevolgen hebben. In de praktijk is deze vraag vooral van belang voor mensen die in meerdere landen verblijven, internationaal werken, of bijvoorbeeld tijdelijk naar het buitenland verhuizen. Wat je woonplaats is, bepaalt namelijk waar je fiscaal inwoner bent, en dus waar je belasting verschuldigd bent.
Hoe bepaalt Nederland of je fiscaal inwoner bent?
In Nederland wordt de woonplaats van een persoon vastgesteld aan de hand van artikel 4 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR). In de wet Inkomstenbelasting en in de Successiewet wordt naar dit artikel verwezen. Dit artikel bepaalt dat de woonplaats wordt beoordeeld naar de omstandigheden van het geval. De wet zelf geeft dus geen vaste definitie. De invulling is overgelaten aan de rechtspraak1.
Volgens vaste jurisprudentie is er sprake van een woonplaats als er een duurzame band van persoonlijke aard bestaat met Nederland2. Daarbij gaat het om de intensiteit van de band en niet om de tijdsduur. Voorbeelden van factoren die meewegen zijn:
- Het hebben van een gezin in Nederland (sociale binding).
- Werkzaamheden bij een Nederlandse werkgever (economische binding).
- Feitelijk verblijf in Nederland.
- Inschrijving in het BRP is indicatief, maar niet doorslaggevend.
- Het hebben van Nederlandse zorgverzekering, huisarts, bankrekening of auto.
Het gaat om het totaalbeeld van iemands levenssituatie, niet om slechts één kenmerk3.
Dubbele woonplaats: hoe lossen we dat op?
Ieder land heeft een eigen definitie voor inwoner. Het is mogelijk om in meerdere landen tegelijk op basis van nationale wetgeving als inwoner aangemerkt te worden4. Om als inwoner van Nederland aangemerkt te worden, is immers niet vereist dat je band met Nederland sterker is dan die met een ander land5. Dat levert een risico op van dubbele belastingheffing. De oplossing wordt dan gezocht in belastingverdragen.
In de meeste gevallen bestaat er een belastingverdrag tussen de betrokken landen, vaak is die gebaseerd op het OESO-modelverdrag. Artikel 4 van het OESO-modelverdrag biedt een zogeheten tie-breakerregeling6. Deze hanteert een hiërarchie van criteria:
- Permanente woonplaats. In welk land heb je een woning tot je beschikking?
- Middelpunt van levensbelangen. Waar wonen je gezin, waar werk je, waar heb je sociale en economische bindingen?
- Permanente woonplaats. In welk land heb je een woning tot je beschikking?
- Middelpunt van levensbelangen. Waar wonen je gezin, waar werk je, waar heb je sociale en economische bindingen?
Let op: niet elk verdrag wijkt op exact dezelfde manier af van het modelverdrag. Het is dus cruciaal om het betreffende verdrag tussen Nederland en het andere land in te zien, bijvoorbeeld via wetten.overheid.nl of de verdragenbank van het Ministerie van Financiën7.
Lees meer over onze internationale belastingadviesdiensten om dubbele belasting te voorkomen.
Praktisch voorbeeld
Stel: een ondernemer woont afwisselend in Nederland en Spanje. Zijn gezin woont in Nederland, hij bezit woningen in beide landen, is aangesloten bij een golfclub in Spanje, maar werkt vooral online. In dat geval kijkt men eerst of hij in één van beide landen een duurzaam tehuis heeft. Zijn gezinssituatie wijst op Nederland, maar zijn economische bindingen (bijvoorbeeld Spaanse klanten) kunnen ook zwaar wegen. Alleen een volledige feitenanalyse kan hier uitsluitsel geven.
Concluderend
Voor expats, grensarbeiders en internationaal actieve ondernemers is het essentieel om tijdig duidelijkheid te hebben of zij als fiscaal inwoner van Nederland worden aangemerkt. Mocht dat niet duidelijk zijn, schakel dan hulp in van een belastingadvieskantoor. Neem gerust contact met ons op voor een woonplaatsanalyse of advies.
DTS ondersteunt u graag met:
- Het opstellen van een woonplaatsanalyse.
- Interpretatie van belastingverdragen.
- Begeleiding bij overleg met de Belastingdienst of buitenlandse fiscus.
- Het voorkomen van dubbele belasting.
- Zie bijvoorbeeld: HR 12 april 2013, nr. 12/02980, ECLI:NL:HR:2013:BZ6824, BNB 2013/123 ↩︎
- Zie bijvoorbeeld: HR 12 april 2013, nr. 12/02980, ECLI:NL:HR:2013:BZ6824, BNB 2013/123 ↩︎
- MvF, Bijlage Evaluatie vaststelling fiscale woonplaats, p. 2-3. ↩︎
- MvF, Bijlage Evaluatie vaststelling fiscale woonplaats, p. 3 ↩︎
- HR 12 april 2013, nr. 12/02980, ECLI:NL:HR:2013:BZ6824 ↩︎
- MvF, Bijlage Evaluatie vaststelling fiscale woonplaats, p. 3. ↩︎
- Ministerie van Financiën. (2024). Verdragenoverzicht. Geraadpleegd via https://verdragenbank.overheid.nl ↩︎
